Preferente en concurrente schuldeisers: wie krijgt als eerste geld?
Auteur: Emel Ersoy
Een concurrente schuldeiser is een schuldeiser zonder voorrang: hij heeft geen hypotheek, geen pandrecht en geen wettelijk voorrecht. Een preferente schuldeiser heeft die voorrang wel en krijgt daardoor eerder of meer betaald als er niet genoeg geld is voor iedereen. Heeft u meerdere schulden, dan bepaalt die rangorde wie wat krijgt bij beslag, bij een schuldregeling en in de schuldsanering (Wsnp). In deze blog leggen wij uit hoe dat werkt en wat het voor u betekent.
De basisregel: alle schuldeisers zijn gelijk
De wet begint bij gelijkheid. Volgens artikel 3:276 van het Burgerlijk Wetboek kan een schuldeiser zijn vordering verhalen op alle goederen van de schuldenaar. Artikel 3:277 voegt daaraan toe dat schuldeisers onderling een gelijk recht hebben: na aftrek van de kosten van executie wordt de opbrengst verdeeld naar verhouding van ieders vordering. Juristen noemen dit de paritas creditorum.
Een eenvoudig voorbeeld: uw schuld bij schuldeiser B is drie keer zo groot als uw schuld bij schuldeiser A, en er is maar een klein bedrag te verdelen. Bij een gelijke verdeling krijgt A een kwart van dat bedrag en B drie kwart. Ieder krijgt zo hetzelfde percentage van zijn eigen vordering.
Er is één belangrijke uitzondering in hetzelfde artikel: de verdeling is gelijk "behoudens de door de wet erkende redenen van voorrang". Daar komen de preferente schuldeisers om de hoek kijken.
Wat is een preferente schuldeiser?
Een preferente schuldeiser heeft een voorrangspositie. Artikel 3:278 BW noemt de gronden: pand, hypotheek en voorrecht, plus andere gronden die de wet aangeeft. Een voorrecht ontstaat alleen uit de wet, nooit uit een afspraak.
- Hypotheek en pand. De bank met een hypotheek op uw huis of een schuldeiser met een pandrecht op een bepaalde zaak. Volgens artikel 3:279 BW gaan pand en hypotheek boven een voorrecht, tenzij de wet iets anders bepaalt.
- Bijzondere voorrechten. Die rusten op één bepaald goed, bijvoorbeeld voor kosten die zijn gemaakt om dat goed te behouden.
- Algemene voorrechten. Die rusten op al uw bezittingen. Artikel 3:288 BW noemt onder meer de kosten van lijkbezorging.
- De Belastingdienst. Artikel 21 van de Invorderingswet 1990 geeft de Belastingdienst een voorrecht op al uw goederen. Dat voorrecht gaat boven bijna alle andere voorrechten.
Let op: of een schuldeiser preferent is, staat in de wet. Een incassobureau of webwinkel kan dat niet zelf bepalen door het in een brief te zetten.
Wat is een concurrente schuldeiser?
De meeste schuldeisers van particulieren zijn concurrent. Denk aan een webwinkel, een telefoonaanbieder, een energieleverancier of iemand bij wie u privé geld heeft geleend. Zij hebben geen zekerheid op een bepaald bezit en geen wettelijk voorrecht. Zij delen pas mee als de schuldeisers met voorrang aan de beurt zijn geweest, en dan naar verhouding van hun vordering.
Daarnaast bestaan er achtergestelde schuldeisers. Zij hebben met de schuldenaar afgesproken dat hun vordering een lagere rang krijgt (artikel 3:277 lid 2 BW). Bij particuliere schulden ziet u dat minder vaak.
De rangorde op een rij
Als er te weinig geld is voor iedereen, wordt in grote lijnen deze volgorde aangehouden:
- De kosten van de executie of van de procedure zelf.
- Schuldeisers met hypotheek of pand, voor zover hun vordering uit de opbrengst van dat ene goed kan worden betaald.
- Schuldeisers met een wettelijk voorrecht (preferent), zoals de Belastingdienst.
- Concurrente schuldeisers, naar verhouding van hun vordering.
- Achtergestelde schuldeisers.
Binnen de voorrechten bestaat weer een eigen volgorde. Die is ingewikkeld en hangt af van het soort voorrecht. Voor de meeste mensen met schulden is het genoeg om te weten dat de Belastingdienst vrijwel altijd vóór de gewone schuldeisers gaat.
Wat betekent de rangorde bij beslag?
Legt een deurwaarder beslag en wordt er iets verkocht, dan gaat de opbrengst eerst naar de kosten van de executie. Daarna komt de verdeling volgens de rangorde. Hebben meerdere schuldeisers beslag gelegd, dan krijgt de eerste beslaglegger niet automatisch alles: ook dan geldt de gelijke verdeling, met voorrang voor wie die van de wet krijgt. Meer over de stappen bij een verkoop leest u in onze uitleg over executoriale verkoop van uw spullen of huis en over beslaglegging door de deurwaarder.
Wat betekent de rangorde in een minnelijke regeling?
In een minnelijk traject probeert een schuldhulpverlener met al uw schuldeisers een akkoord te sluiten. De NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverlening, gaat daarbij uit van het gelijkberechtigingsbeginsel: alle schuldeisers worden gelijk behandeld, met inachtneming van de wettelijke uitzonderingen, zodat zij gelijktijdig een evenredig deel van hun vordering krijgen tegen dezelfde voorwaarden. Schuldeisers met wettelijke voorrang kunnen in zo'n voorstel dus een betere positie krijgen dan concurrente schuldeisers.
Weigert één schuldeiser mee te werken terwijl de rest akkoord is, dan kan de rechter worden gevraagd die schuldeiser te verplichten. Lees daarover meer in onze blog over het dwangakkoord bij schulden en op de pagina over de minnelijke regeling.
Wat betekent de rangorde in de Wsnp?
In de wettelijke schuldsanering (Wsnp) beheert een bewindvoerder het geld dat u opzij zet voor uw schuldeisers. Aan het einde wordt dat geld verdeeld volgens de rangorde. Er is één groep die buiten die verdeling kan blijven: hypotheek- en pandhouders. De Faillissementswet bepaalt dat zij hun recht kunnen uitoefenen alsof er geen faillissement is (artikel 57), en artikel 299 lid 3 verklaart die regel ook in de schuldsanering van toepassing. De bank kan uw huis dus in principe laten verkopen, ook tijdens de Wsnp.
Houdt u zich aan alle verplichtingen, dan krijgt u aan het einde de schone lei. Volgens artikel 358 van de Faillissementswet is het deel van de schulden dat dan nog openstaat niet langer afdwingbaar, ook als een schuldeiser zich niet heeft gemeld. Dat geldt voor preferente en concurrente schuldeisers. Er zijn uitzonderingen: zo valt een studieschuld bij DUO grotendeels buiten de schuldsanering (artikel 299a). Wat de bewindvoerder precies doet, leest u in onze blog over de Wsnp-bewindvoerder. Wilt u weten of de Wsnp bij u past, kijk dan bij schuldsanering aanvragen.
Hoe weet u wie preferent is?
De eerste stap is altijd een volledig overzicht. Noteer per schuldeiser het bedrag, het soort schuld en of er een hypotheek of pandrecht aan vastzit. Schulden bij de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen zet u apart. Zo ziet u snel welke schulden voorgaan. In onze stap-voor-stap uitleg over een schuldenoverzicht maken leest u hoe u dat aanpakt.
Tip: betaal niet zomaar de schuldeiser die het hardst aandringt. Wie het meeste belt, heeft niet automatisch de sterkste positie. Een overzicht laat zien wat echt voorrang heeft.
Veelgestelde vragen over preferente en concurrente schuldeisers
Is de Belastingdienst altijd een preferente schuldeiser?
Voor belastingschulden wel. Artikel 21 van de Invorderingswet 1990 geeft de Belastingdienst een voorrecht op al uw goederen, dat boven bijna alle andere voorrechten gaat. Alleen een hypotheek of pandrecht kan in bepaalde gevallen voorgaan.
Kan een concurrente schuldeiser toch beslag leggen?
Ja. Ook een concurrente schuldeiser kan met een vonnis of dwangbevel via de deurwaarder beslag laten leggen. De rangorde bepaalt alleen hoe de opbrengst wordt verdeeld als er meerdere schuldeisers zijn.
Krijgt een concurrente schuldeiser in de Wsnp iets?
Meestal een deel. Wat er na de kosten en de schuldeisers met voorrang overblijft, wordt naar verhouding verdeeld. Na de schone lei is het restant niet meer afdwingbaar.
Wat is het verschil tussen een preferente en een achtergestelde schuldeiser?
Een preferente schuldeiser gaat voor de gewone schuldeisers. Een achtergestelde schuldeiser heeft afgesproken dat hij juist na de gewone schuldeisers komt.
Twijfelt u welke schuld voorgaat of hoe u met al uw schuldeisers tot een regeling komt? Wij begeleiden u bij het maken van overzicht en de route naar de gemeente of een schuldhulpinstantie. Plan een gratis gesprek of bel 085-9027796.
Bronnen: Burgerlijk Wetboek Boek 3, artikelen 276 tot en met 279 en 288; Invorderingswet 1990, artikel 21; Faillissementswet, artikelen 57, 299, 299a en 358 (wetten.overheid.nl, geraadpleegd 7 november 2026); NVVK Gedragscode schuldhulpverlening, definities (mei 2025).